FRONTIS | ΥΓΕΙΑ & ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ
Όταν κρατάμε τον θυμό μέσα μας: τι σχέση έχει με την υγεία της καρδιάς;
Ο θυμός είναι φυσιολογικό ανθρώπινο συναίσθημα. Αυτό που αξίζει να εξετάσουμε είναι τι συμβαίνει όταν τον κρατάμε μέσα μας ή όταν ξεσπάμε με μεγάλη ένταση.
Όλοι έχουμε βρεθεί κάποια στιγμή σε μια κατάσταση που μας έκανε να θυμώσουμε. Μια άδικη συμπεριφορά στη δουλειά, μια έντονη διαφωνία, μια προσβολή ή μια κατάσταση στην οποία αισθανθήκαμε ότι δεν μπορούμε να αντιδράσουμε.
Κάποιοι άνθρωποι εκφράζουν αμέσως αυτό που αισθάνονται. Άλλοι προτιμούν να αποφεύγουν τη σύγκρουση, να μην πουν τίποτα και να αφήσουν το θέμα να περάσει.
Μπορεί όμως αυτό που «κρατάμε μέσα μας» να επηρεάζει την καρδιά μας;
Η επιστήμη δεν δίνει μια τόσο απλή απάντηση. Υπάρχουν, όμως, ενδιαφέρουσες ενδείξεις ότι ο θυμός, η εχθρότητα και ορισμένες μορφές αντιμετώπισης του στρες μπορεί να συνδέονται με την καρδιαγγειακή υγεία.
Τι έδειξε μια σημαντική σουηδική μελέτη;
Μία από τις μελέτες που έδωσαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον στο θέμα πραγματοποιήθηκε στη Σουηδία και δημοσιεύθηκε στο Journal of Epidemiology and Community Health.
2.755
άνδρες εργαζόμενοι συμμετείχαν στη μελέτη, χωρίς ιστορικό εμφράγματος κατά την έναρξή της.
≈10
χρόνια ήταν περίπου η διάρκεια της παρακολούθησης των συμμετεχόντων.
47
καρδιαγγειακά συμβάντα καταγράφηκαν ως έμφραγμα ή θάνατος από ισχαιμική καρδιοπάθεια.
Οι συμμετέχοντες ρωτήθηκαν μεταξύ άλλων για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετώπιζαν καταστάσεις όπου αισθάνονταν ότι είχαν αδικηθεί στην εργασία τους.
Η μελέτη δεν εξέτασε απλώς αν κάποιος «θύμωνε». Επικεντρώθηκε σε μια συγκεκριμένη μορφή αντιμετώπισης που οι ερευνητές ονόμασαν covert coping.
Με απλά λόγια: αφορούσε περιπτώσεις όπου κάποιος αισθανόταν ότι αδικήθηκε, αλλά δεν εξέφραζε ανοιχτά τη διαφωνία του ή απέφευγε τη σύγκρουση.
Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης παράγοντες όπως το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ, η σωματική δραστηριότητα, οι συνθήκες εργασίας, η κοινωνικοοικονομική κατάσταση και ορισμένους βιολογικούς παράγοντες κινδύνου.
2,3 φορές υψηλότερος σχετικός κίνδυνος
Στη συγκεκριμένη ανάλυση της μελέτης
Η ανάλυση έδειξε ότι οι άνδρες που ανέφεραν συχνή χρήση αυτής της μορφής αποφεύγουσας αντιμετώπισης είχαν περίπου 2,3 φορές υψηλότερο σχετικό κίνδυνο εμφράγματος ή θανάτου από ισχαιμική καρδιοπάθεια σε σύγκριση με εκείνους που δεν χρησιμοποιούσαν αυτή τη στρατηγική.
Σημαντικό: Η μελέτη ήταν παρατηρησιακή. Επομένως, δείχνει συσχέτιση και όχι ότι αποδεικνύει πως η καταπίεση του θυμού προκαλεί από μόνη της έμφραγμα.
Επιπλέον, ο αριθμός των καρδιαγγειακών συμβάντων ήταν σχετικά μικρός, κάτι που δημιουργεί μεγαλύτερη στατιστική αβεβαιότητα γύρω από την ακριβή εκτίμηση του κινδύνου.
Άρα, το «2,3×» δεν σημαίνει ότι ο θυμός προκαλεί έμφραγμα.
Η μελέτη είναι σημαντική, αλλά δεν δικαιολογεί το συμπέρασμα ότι «ο ανέκφραστος θυμός σκοτώνει την καρδιά».
Δεν είναι μόνο μία μελέτη
Το ενδιαφέρον όμως δεν περιορίζεται στη συγκεκριμένη σουηδική έρευνα.
Μια μετα-ανάλυση 25 προοπτικών μελετών εξέτασε τη σχέση ανάμεσα στον θυμό, την εχθρότητα και τη στεφανιαία νόσο.
25
προοπτικές μελέτες εξετάστηκαν στη μετα-ανάλυση.
+19%
υψηλότερος συσχετιζόμενος κίνδυνος στεφανιαίων συμβάντων στους αρχικά υγιείς πληθυσμούς.
Το εύρημα αυτό δεν σημαίνει ότι ο θυμός αποτελεί έναν ανεξάρτητο και ισχυρό παράγοντα κινδύνου όπως, για παράδειγμα, το κάπνισμα ή η αρτηριακή πίεση.
Δείχνει όμως ότι υπάρχει μια στατιστικά ανιχνεύσιμη σχέση που αξίζει να λαμβάνεται υπόψη μαζί με τους υπόλοιπους γνωστούς παράγοντες κινδύνου.
Και τι συμβαίνει όταν ο θυμός είναι πολύ έντονος;
Εδώ υπάρχει μια διαφορετική πλευρά της επιστημονικής έρευνας.
Δεν είναι το ίδιο πράγμα ο τρόπος με τον οποίο διαχειριζόμαστε τον θυμό και ένα ξαφνικό, πολύ έντονο ξέσπασμα θυμού.
😶 Όταν τον κρατάμε μέσα μας
Η έρευνα αφορά συγκεκριμένες μορφές αποφυγής της σύγκρουσης και αντιμετώπισης της άδικης μεταχείρισης.
🔥 Όταν ξεσπάμε
Μια διαφορετική έρευνα εξετάζει τα πολύ έντονα επεισόδια θυμού ως πιθανούς προσωρινούς εκλυτικούς παράγοντες καρδιαγγειακών συμβάντων.
Μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση εννέα μελετών εξέτασε εάν τα έντονα επεισόδια θυμού μπορούν να λειτουργήσουν ως προσωρινοί «εκλυτικοί παράγοντες» καρδιαγγειακών συμβάντων.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι υπήρχε αυξημένη συχνότητα καρδιαγγειακών συμβάντων κατά τις περίπου δύο ώρες μετά από ένα έντονο ξέσπασμα θυμού.
Και εδώ όμως χρειάζεται προσοχή: αυτό δεν σημαίνει ότι ένα ξέσπασμα θυμού προκαλεί υποχρεωτικά έμφραγμα.
Σημαίνει ότι σε ορισμένους ανθρώπους, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν ήδη παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου, ένα έντονο συναισθηματικό επεισόδιο μπορεί να λειτουργήσει ως προσωρινός επιβαρυντικός παράγοντας.
Γιατί μπορεί να συμβαίνει αυτό;
Όταν θυμώνουμε έντονα, ο οργανισμός ενεργοποιεί τον μηχανισμό «μάχης ή φυγής».
Προσωρινά μπορεί να αυξηθούν:
- οι παλμοί της καρδιάς,
- η αρτηριακή πίεση,
- η δραστηριότητα του συμπαθητικού νευρικού συστήματος,
- η απελευθέρωση ορμονών του στρες.
Αυτές οι αντιδράσεις είναι φυσιολογικές και χρήσιμες όταν συμβαίνουν περιστασιακά.
Το ζήτημα που εξετάζει η επιστήμη είναι περισσότερο το πόσο συχνά, πόσο έντονα και με ποιον τρόπο βιώνουμε και διαχειριζόμαστε το στρες και τα αρνητικά συναισθήματα.
Δεν έχουμε, ωστόσο, αρκετά στοιχεία για να πούμε ότι η αύξηση της αρτηριακής πίεσης είναι ο μοναδικός ή αποδεδειγμένος μηχανισμός που εξηγεί τη σχέση ανάμεσα στον θυμό και την καρδιαγγειακή νόσο.
Άρα πρέπει να εκφράζουμε πάντα τον θυμό μας;
Όχι ακριβώς.
Το συμπέρασμα δεν είναι ότι πρέπει να θυμώνουμε και να «ξεσπάμε» για να προστατεύσουμε την καρδιά μας. Άλλωστε, ένα έντονο ξέσπασμα θυμού μπορεί επίσης να έχει αρνητικές συνέπειες.
Αυτό που φαίνεται πιο χρήσιμο είναι η υγιής διαχείριση του θυμού.
1. Αναγνωρίζουμε
Τι ακριβώς μας ενόχλησε; Το να αντιλαμβανόμαστε ότι είμαστε θυμωμένοι είναι το πρώτο βήμα για να μπορέσουμε να αντιδράσουμε με περισσότερη ψυχραιμία.
2. Εκφράζουμε
Μπορούμε να πούμε «αυτό με ενόχλησε» ή «θεωρώ ότι αυτό ήταν άδικο», χωρίς να μετατρέψουμε τη διαφωνία σε επίθεση.
3. Δεν συσσωρεύουμε
Η συνεχής αποφυγή κάθε δύσκολης συζήτησης δεν λύνει απαραίτητα το πρόβλημα και μπορεί να αφήνει την ένταση να συσσωρεύεται.
4. Αποφορτιζόμαστε
Η σωματική δραστηριότητα, ο επαρκής ύπνος, η κοινωνική επαφή και τεχνικές διαχείρισης του στρες μπορούν να βοηθήσουν στη γενικότερη ευεξία.
Όταν ο θυμός ή το στρες είναι συχνά, πολύ έντονα ή δυσκολεύουν την καθημερινότητα, η συζήτηση με έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμη.
Τι πρέπει τελικά να κρατήσουμε;
Η επιστήμη δεν λέει ότι κάθε άνθρωπος που κρατά τον θυμό του μέσα του θα πάθει έμφραγμα.
Ούτε έχει αποδειχθεί ότι ο θυμός από μόνος του προκαλεί καρδιοπάθεια.
Υπάρχουν όμως αρκετά ερευνητικά δεδομένα που δείχνουν ότι ο χρόνιος θυμός, η εχθρότητα, ορισμένες μορφές αντιμετώπισης του στρες και τα έντονα επεισόδια θυμού συνδέονται με καρδιαγγειακές επιβαρύνσεις.
Η διαφορά βρίσκεται ανάμεσα στο «ο θυμός σκοτώνει την καρδιά» και στο «ο τρόπος με τον οποίο βιώνουμε και διαχειριζόμαστε τον θυμό και το στρες μπορεί να επηρεάζει την καρδιαγγειακή μας υγεία».
Το δεύτερο είναι πολύ πιο κοντά σε αυτό που πραγματικά υποστηρίζει η επιστημονική βιβλιογραφία.
Η καρδιά χρειάζεται περισσότερα από ένα πράγμα
Η καρδιαγγειακή υγεία δεν εξαρτάται από ένα μόνο συναίσθημα.
Παίζουν σημαντικό ρόλο η αρτηριακή πίεση, η χοληστερόλη, ο διαβήτης, το κάπνισμα, το σωματικό βάρος, η φυσική δραστηριότητα, η διατροφή, ο ύπνος, η ηλικία, η κληρονομικότητα και πολλοί ακόμη παράγοντες.
Η διαχείριση του στρες και των έντονων συναισθημάτων είναι ένα ακόμη κομμάτι της συνολικής φροντίδας της καρδιάς.
Δεν χρειάζεται ούτε να τα κρατάμε όλα μέσα μας ούτε να ξεσπάμε στους άλλους. Χρειάζεται να μάθουμε να τα διαχειριζόμαστε.
🔬 Τι λέει η επιστήμη — οι βασικές πηγές
- Leineweber C, et al. Covert coping with unfair treatment at work and risk of incident myocardial infarction and cardiac death among men: prospective cohort study. Journal of Epidemiology and Community Health. 2011;65:420–425. DOI: 10.1136/jech.2009.088880. PubMed →
- Chida Y, Steptoe A. The association of anger and hostility with future coronary heart disease: a meta-analytic review of prospective evidence. Journal of the American College of Cardiology. 2009;53:936–946. DOI: 10.1016/j.jacc.2008.11.044. PubMed →
- Mostofsky E, Penner EA, Mittleman MA. Outbursts of anger as a trigger of acute cardiovascular events: a systematic review and meta-analysis. European Heart Journal. 2014;35:1404–1410. DOI: 10.1093/eurheartj/ehu033. PubMed →
Σημείωση: Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την ιατρική συμβουλή, διάγνωση ή θεραπεία από επαγγελματία υγείας.
