Φορολογικός Οδηγός για Ασφαλιστικά Συμβόλαια:
Λήξη, Εξαγορά και Ομαδικά Προγράμματα
Η ιδιωτική ασφάλιση — είτε πρόκειται για ατομικά προγράμματα (αποταμιευτικά, επενδυτικά τύπου Unit Linked) είτε για ομαδικά συνταξιοδοτικά συμβόλαια που παρέχουν οι επιχειρήσεις στο προσωπικό τους — αποτελεί έναν από τους πιο δημοφιλείς τρόπους ενίσχυσης του μελλοντικού εισοδήματος. Η φορολογική μεταχείριση των εισπρασσόμενων ποσών, ωστόσο, έχει αλλάξει σημαντικά από το 2024 και απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή.
1 Ομαδικά Ασφαλιστήρια Συνταξιοδοτικά Συμβόλαια
Τα ποσά που καταβάλλονται στους εργαζόμενους στο πλαίσιο ομαδικών συνταξιοδοτικών προγραμμάτων φορολογούνται αυτοτελώς στην πηγή: η ασφαλιστική εταιρεία παρακρατεί τον φόρο κατά την καταβολή και η φορολογική υποχρέωση εξαντλείται — δεν απαιτείται καμία επιπλέον ενέργεια από τον δικαιούχο.
α) Νέο σύστημα (Ν. 5078/2023) — για παροχές από 1.1.2024
Οι συντελεστές φορολόγησης καθορίζονται πλέον βάσει των συνολικών ετών ασφάλισης στο πρόγραμμα. Όσο μεγαλύτερη η διάρκεια συμμετοχής, τόσο χαμηλότερος ο φορολογικός συντελεστής — ένα σύστημα που επιβραβεύει τη μακροχρόνια αποταμίευση.
| Έτη Ασφάλισης | Περιοδική Παροχή | Εφάπαξ Καταβολή |
|---|---|---|
| Έως 5 έτη | 10% | 20% |
| 6 – 10 έτη | Μειωμένος | Μειωμένος |
| 11 – 20 έτη | Χαμηλότερος | Χαμηλότερος |
| Άνω των 21 ετών | Ελάχιστος | 5% |
β) Παλαιό σύστημα — για εισφορές πριν την 1/1/2024
Το τμήμα της παροχής που αντιστοιχεί σε εισφορές πριν από την 1.1.2024 συνεχίζει να φορολογείται με το παλαιό καθεστώς του άρθρου 15 παρ. 4 ΚΦΕ (15% για περιοδική, 10% για εφάπαξ έως €40.000, 20% για εφάπαξ άνω των €40.000). Σε πολλές περιπτώσεις, ο φόρος υπολογίζεται αναλογικά για τα δύο τμήματα (πριν και μετά την 1.1.2024).
2 Το «Πέναλτι» της Πρόωρης Εξαγοράς
Αν ο ασφαλισμένος αποφασίσει να ρευστοποιήσει πρόωρα το συμβόλαιο — δηλαδή πριν από τη συμπλήρωση των προϋποθέσεων λήψης παροχής — ο νόμος επιβάλλει αντικίνητρο: οι εφαρμοστέοι συντελεστές αυξάνονται κατά 50%.
Εφαρμόζονται οι κανονικοί συντελεστές βάσει ετών ασφάλισης.
Π.χ. 20 έτη, εφάπαξ → χαμηλός συντελεστής
Οι ισχύοντες συντελεστές αυξάνονται κατά 50%.
Π.χ. 20 έτη, εφάπαξ → ο συντελεστής ×1,5
Πότε ΔΕΝ επιβάλλεται το πέναλτι;
Η νομοθεσία ορίζει ρητά ότι η καταβολή δεν θεωρείται πρόωρη εξαγορά σε οποιαδήποτε από τις παρακάτω περιπτώσεις:
- Ο εργαζόμενος έχει θεμελιώσει συνταξιοδοτικό δικαίωμα από τον κύριο φορέα ασφάλισης.
- Ο εργαζόμενος έχει υπερβεί το 60ό έτος της ηλικίας του.
- Λαμβάνει την παροχή χωρίς τη δική του βούληση — π.χ. λόγω απόλυσης, πτώχευσης εργοδότη ή οικειοθελούς αποχώρησης με σύμφωνη γνώμη εργοδότη.
- Το συμβόλαιο έχει διάρκεια που πληροί τις ελάχιστες προϋποθέσεις θεμελίωσης συνταξιοδοτικού δικαιώματος — ενδεικτικά, άνω των 15 ετών — έστω και αν ο δικαιούχος δεν έχει πράγματι συνταξιοδοτηθεί κατά τη λήξη.
3 Ατομικά Ασφαλιστήρια Συμβόλαια και ο Κωδικός 659
Στα ατομικά προγράμματα η φορολογική αντιμετώπιση διαφέρει ριζικά από τα ομαδικά, και επίσης διαφέρει μεταξύ κλασικών αποταμιευτικών και Unit Linked συμβολαίων — μια διάκριση που συχνά παραβλέπεται.
Κοινή αρχή για όλους τους τύπους: Η επιστροφή κεφαλαίου
Τύπος Α: Κλασικά Αποταμιευτικά Συμβόλαια Ζωής
Στα κλασικά αποταμιευτικά συμβόλαια ζωής, η τυχόν υπεραπόδοση των μαθηματικών αποθεματικών — δηλαδή το κέρδος που παρήγαγε το πρόγραμμα πέραν των καταβληθέντων ασφαλίστρων — δεν είναι πλήρως αφορολόγητη. Η ασφαλιστική εταιρεία παρακρατεί φόρο 15% στην πηγή πριν σας αποδώσει το ποσό. Η παρακράτηση αυτή εξαντλεί τη φορολογική υποχρέωση — δεν οφείλεται κανένας επιπλέον φόρος.
Το ποσό της υπεραπόδοσης πρέπει να δηλωθεί στον κωδικό 659 του Εντύπου Ε1, ώστε να μπορεί να αξιοποιηθεί για κάλυψη τεκμηρίων διαβίωσης ή απόκτησης περιουσιακών στοιχείων.
Τύπος Β: Συμβόλαια Unit Linked (Επενδυτικής Σύνδεσης)
Στα Unit Linked, το κεφάλαιο επενδύεται σε αμοιβαία κεφάλαια επιλογής του ασφαλισμένου. Εδώ τα κέρδη απόδοσης αντιμετωπίζονται ως υπεραξία αμοιβαίων κεφαλαίων και απαλλάσσονται πλήρως από τον φόρο εισοδήματος.
Ακόμα και σε αυτή την περίπτωση, το κέρδος πρέπει να δηλωθεί προαιρετικά στον κωδικό 659, ώστε να μπορεί να καλύψει τεκμήρια.
| Τύπος Ατομικού Συμβολαίου | Φορολογία Κεφαλαίου | Φορολογία Κέρδους / Υπεραπόδοσης | Κωδ. Ε1 για Τεκμήρια |
|---|---|---|---|
| Κλασικό Αποταμιευτικό Ζωής | Αφορολόγητο | 15% παρακράτηση στην πηγή | 659 |
| Unit Linked | Αφορολόγητο | Πλήρης απαλλαγή | 659 |
Συμπέρασμα
Ο σχεδιασμός μιας ασφαλιστικής ή αποταμιευτικής στρατηγικής απαιτεί εμπεριστατωμένη γνώση του φορολογικού πλαισίου — το οποίο, ιδίως μετά τον Ν. 5078/2023, έχει αλλάξει σημαντικά. Τα βασικά σημεία που πρέπει να θυμάστε:
- Τα ομαδικά πλέον φορολογούνται βάσει ετών ασφάλισης — όσο περισσότερα, τόσο χαμηλότερος ο φόρος (έως 5% εφάπαξ για άνω των 21 ετών).
- Η πρόωρη εξαγορά επιφέρει αύξηση 50% στους συντελεστές — με σημαντικές εξαιρέσεις (ηλικία, συνταξιοδότηση, διάρκεια 15+ ετών).
- Τα κλασικά ατομικά συμβόλαια έχουν 15% παρακράτηση στην πηγή για το κέρδος — δεν είναι πλήρως αφορολόγητα.
- Τα Unit Linked προσφέρουν πλήρη φορολογική απαλλαγή του κέρδους.
- Και οι δύο τύποι ατομικών συμβολαίων απαιτούν δήλωση στον κωδ. 659 για κάλυψη τεκμηρίων.
